Roman Meše Selimovića „Derviš i smrt“ jedan je od onih romana koje je gotovo opasno prenijeti na pozorišnu scenu. Roman je velik, slojevit i duboko unutrašnji. Njegova najveća drama često se ne događa u vanjskom svijetu nego u čovjeku. Zato je odluka da se cijelo djelo svede na duodramu sa samo dva lika bila istovremeno veliki dramaturški rizik i vrlo precizan umjetnički potez.
Dramatizaciju i režiju potpisuje Lilijana Ivanović, a u središtu njene scenske verzije nalaze se Ahmed Nurudin i Mula Jusuf , dva lika čiji odnos u romanu nosi jednu od ključnih linija priče. Ahmeda Nurudina igra Daniel Kovačević, dok Mula Jusufa tumači Nusmir Muharemović.
Upravo je ta svedenost ono što predstavi daje posebnu snagu. Pred publikom ostaju dva čovjeka i odnos koji se iz trenutka u trenutak mijenja. Ahmed Nurudin je čovjek koji vjeruje u poredak, vjeru i pravednost, sve dok hapšenje njegovog brata ne dovede u pitanje ono u šta je vjerovao. Mula Jusuf je, s druge strane, čovjek čija se prisutnost postepeno pretvara u jednu od najvažnijih tačaka Ahmedove sumnje, nepovjerenja i suočavanja sa samim sobom. Pitanje pravde nije vezano samo za jedno vrijeme. Pitanje odnosa pojedinca i vlasti nije završeno s vremenom u kojem je roman nastao. A pitanje koliko čovjek može šutjeti, koliko može pristajati i u kojem trenutku vlastita uvjerenja postaju teret, nema rok trajanja.

Predstava je od početka imala i jednu važnu posebnost: nije nastala kao klasična institucionalna produkcija, nego kao nezavisni teatarski projekat koji je okupio umjetnike iz različitih sredina. Daniel Kovačević, glumac iz Beograda, dok je Nusmir Muharemović glumac Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice. Upravo je njihova saradnja bila jedan od temelja projekta koji će kasnije postati dio repertoara Studio Teatra.

Nakon premijernog izvođenja u Sarajevu, predstava je nastavila živjeti kroz gostovanja. Igrana je u različitim sredinama, a 2015. godine bila je dio zvanične selekcije Barskog ljetopisa, kao jedina predstava iz Bosne i Hercegovine u tadašnjem programu festivala. Godinu kasnije stigla je i zenička premijera na Velikoj sceni Bosanskog narodnog pozorišta. Tada je već bilo jasno da „Derviš i smrt“ nije samo jednokratni eksperiment sa velikim književnim predloškom, nego predstava koja pronalazi vlastiti pozorišni jezik. A onda je uslijedio jedan od upečatljivijih susreta predstave sa zeničkom publikom. U augustu 2018. godine „Derviš i smrt“ izveden je na otvorenom, u okviru Ljetnih večeri Studio Teatra, pred više od 400 gledalaca. Predstava je trajala nešto više od sat vremena, a završena je
dugim aplauzom publike. 

Teatarska kritika objavljena nakon zeničkog izvođenja posebno je zanimljiva jer predstavu čita kao dramu straha i toka svijesti. U tom čitanju odnos Ahmeda Nurudina i Mula Jusufa nije samo odnos dvojice likova nego prostor u kojem se sudaraju različite slike čovjeka, slobode i vlastite odgovornosti.
Zato je važno što predstava nije pokušala na scenu prenijeti cijeli roman. Ona je izabrala njegovu srž. Ahmed Nurudin pokušava pronaći pravdu za svog brata, ali u tom pokušaju počinje gubiti sigurnost u vlastiti sistem vrijednosti. Mula Jusuf postaje dio te unutrašnje krize. Njih dvojica tako postaju dva pola iste priče: priče o krivici, strahu, oprostu i potrebi čovjeka da pronađe smisao u svijetu koji mu ga više ne nudi.

Studio Teatar je u međuvremenu izrastao u prepoznatljivo ime nezavisne teatarske scene u Bosni i Hercegovini, a „Derviš i smrt“ ostao je jedna od predstava koje su obilježile njegove prve godine. „Derviš i smrt“ Studio Teatra danas se može posmatrati i kao teatarski zapis jednog vremena, ali još više kao predstava o čovjeku koji se u jednom trenutku mora zapitati gdje prestaje poslušnost, gdje počinje odgovornost i koliko je spreman platiti cijenu vlastitih odluka. Selimović je te dileme smjestio u osmansku Bosnu. Pozorište ih vraća među nas.

I možda upravo zato Daniel (Ahmed Nurudin) i Nusmir (Mula Jusuf), dvanaest godina nakon što su prvi put izašli na scenu, još uvijek imaju razlog da govore.

“Državni lopov” u decembru gostuje u šest gradova u Bosni i Hercegovini:

• Banovići – 13. decembar
• Živinice – 18. decembar
• Gradačac  – 19. decembar
• Blagaj  – 22. decembar
• Bosanska Krupa  – 23. decembar
• Ilijaš – 29. decembar

O PREDSTAVI

Ovo je komedija o sitnom varalici Kikiju i „državnom lopovu“ Marku, koji dijele zatvorsku ćeliju zajedno s ambicioznim, ali neobrazovanim čuvarem Jozom. Kroz njihove svakodnevne sukobe i šale otkriva se duhovita, ali prepoznatljiva slika društva u kojem živimo. U nizu komičnih situacija dvojica zatvorenika shvataju da su obojica završila iza rešetaka zbog iste žene, o kojoj i dalje potajno sanjaju. Na kraju Marko izlazi zahvaljujući „rupi u zakonu“, dok Kiki ostaje da odsluži još dvije godine – „na ljetovanju o državnom trošku“.

Predstava je do sada igrana u više od deset zemalja, među kojima su: BiH, Hrvatska, Srbija, Crna Gora, Njemačka, Luksemburg, Švedska i Švicarska.
U januaru predstava će imati evropsku turneju u nekoliko gradova u Švicarskoj, Holandiji i Njemačkoj.